همدان ( به طريقه خشك كردن ) ، « 347 » سيستان ، « 348 » ديلم ، « 349 » شرق خراسان ] ، « 350 » سنگ لاجورد ( در ختل و بدخشان ) ، « 351 » گوگرد ( خوزستان ، « 352 » طبرستان ) ، « 353 » صمغ اشق ( در اسپهان ) « 354 » و سنگهاى قيمتى ( در طوس ، « 355 » بلخ « 356 » و بدخشان ) « 357 » استخراج مىشد . با اين‌همه ، معادن اصلى ايران - بدون آنكه اهميت زيادى در اقتصاد ملى داشته باشد - معادن نفت ، واقع در جنوب غربى كشور بود . « 358 » نفت به‌ويژه در اوايل قرون وسطى به‌عنوان دواى ماليدنى به منظور معالجه ( در امراض استخوانى ) به كار مىرفت . « 359 » به‌هرحال ، از ارزش سوخت آن در آن زمان در ساختن اسلحه استفاده مىشد . « 360 » تجارت اگر محافل رهبرى عرب در دولت اموى با فعاليت مردم بازرگان ، با نفرت و

--> ( 347 ) . ياقوت : معجم البلدان ، ج 6 ، ص 372 ( ذيل فرهان ) . ( 348 ) . حدود العالم ، ص 111 ؛ زركوب : شيرازنامه ، ص 18 . ( 349 ) . حدود العالم ، ص 134 . ( 350 ) . حدود العالم ، ص 109 . ( 351 ) . اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 279 ؛ حدود العالم ص 112 . ( 352 ) . ابن حوقل : المسالك و الممالك ، قبل ما 2 ، ص 255 ( 353 ) . ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان ، ص 33 و بعد ؛ ناصر خسرو : سفرنامه ، ص 4 و نيز رجوع كنيد به : . Melgunof 24 ( 354 ) . ( اشق ) ابن رسته : الاعلاق النفيسه ، ص 157 . ( 355 ) . حدود العالم ، ص 103 ؛ بيرونى ، 352 - . Mez 418 ( 356 ) . عقد الفريد ، ج 3 ، ص 257 پائين ( بجادى / بزادى ؛ مقايسه كنيد با : ( عقيق ، ياقوت كبود يا ياقوت زرد ) ( ذيل كلمه بزد Wollaston Dozy , suppl . I 81 فقط « ياقوت كبود » - ثعالبى : لطايف المعارف . ص 116 - 114 . ( 357 ) . ابن حوقل : المسالك و الممالك ، ج 2 ، ص 434 ( خراسان ) ؛ مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 303 ؛ حدود العالم ، ص 112 ؛ ثعالبى : لطايف المعارف ، ص 116 . ( 358 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 402 . ( 359 ) . در شمال بين النهرين نيز مانند جنوب ايران : ياقوت : معجم البلدان ، ج 1 ، ص 180 . ( 360 ) . مقايسه كنيد با مبحث « اسلحه » در كتاب حاضر .